Besluit (EU) 2023/390 van de Commissie van 30 juni 2022 betreffende de maatregelen SA.36086 (2021/C) (ex 2019/CC) (ex 2016/C) (ex 2016/NN) van Roemenië ten gunste van Oltchim SA (Kennisgeving geschied onder nummer C(2022) 4458) (Slechts de tekst in de Roemeense taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst)
DE EUROPESE COMMISSIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,
Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, punt a),
Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen1 te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en gezien hun opmerkingen,
(1) Op 17 juli 2009 hebben de Roemeense autoriteiten de Commissie op de hoogte gesteld van de voorgenomen omzetting in eigen vermogen van een schuld jegens de overheid van Oltchim SA (“Oltchim” of “de onderneming”). Op 7 maart 2012 heeft de Commissie bij een besluit in zaak SA.29041 — Steunmaatregelen ten behoeve van Oltchim SA Râmnicu Vâlcea2 geconcludeerd dat de schuldomzetting van 1.049 miljoen RON (231 miljoen EUR) geen staatssteun vormde. Deze conclusie was gebaseerd op de toezegging van de Roemeense overheid om Oltchim volledig te privatiseren, inclusief het gehele overheidsbelang na de schuldomzetting.
(2) Na de mislukte poging tot privatisering van Oltchim hebben de Roemeense autoriteiten in oktober 2012 contact met de Commissie opgenomen om de formele kennisgeving van reddingssteun aan Oltchim (geregistreerd als SA.35558) voor te bereiden.
(3) In november 2012 verschenen er berichten in de pers dat de Roemeense autoriteiten met de schuldeisende banken van Oltchim een overeenkomst hadden gesloten voor de financiering waarmee de productie van Oltchim zou kunnen worden hervat. Tegen deze achtergrond heeft de Commissie besloten ambtshalve een zaak te openen geregistreerd als SA.36086 en bij brief van 18 januari 2013 Roemenië verzocht informatie te verstrekken.
(4) Nadat de Commissie verschillende keren contact met de Roemeense autoriteiten heeft gehad, heeft zij Roemenië bij brief van 8 april 2016 in kennis gesteld van haar besluit om in zaak SA.36086 de formele onderzoeksprocedure van artikel 108, lid 2, VWEU in te leiden (“het besluit van 2016”). Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie3. De Commissie heeft de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregel te maken.
(5) Bij brief van 29 juli 2016 heeft Roemenië een wijziging in het verkoopproces van Oltchim voorgesteld teneinde de economische continuïteit tussen Oltchim en de kopers van zijn activa te voorkomen. Nadat de Roemeense autoriteiten aanvullende informatie hadden verstrekt (op 14 september 2016, 4 november 2016 en 5 december 2016), hebben zij de voorwaarden van het eerste verkoopproces gewijzigd.
(6) Na de bovengenoemde uitwisselingen heeft Oltchim, via zijn wettelijk vertegenwoordiger, opeenvolgende verslagen verstrekt over de voortgang van de verkoop van (de meeste) activa van Oltchim, en wel op 27 januari 2017, 4 april 2017, 25 juli 2017, 15 september 2017, 21 november 2017, 18 januari 2018 en 16 juli 20184.
(7) In de loop van het verkoopproces kwamen een aantal derden tussenbeide. Over elke tussenkomst zijn door de Roemeense autoriteiten opmerkingen ingediend.
(8) Op 17 december 2018 heeft de Commissie bij een besluit in zaak SA.36086 — Steunmaatregelen van Roemenië ten gunste van Oltchim SA5 (“het besluit van 2018”) de formele onderzoeksprocedure afgesloten door te concluderen dat drie overheidssteunmaatregelen ten gunste van Oltchim onrechtmatige en onverenigbare staatssteun vormden. De Roemeense autoriteiten kregen derhalve opdracht deze als volgt terug te vorderen:
(9) In zijn arrest van 15 december 20216 verklaarde het Gerecht het besluit van 2018 gedeeltelijk nietig: het verklaarde artikel 1, punten a) en c) van het besluit van 2018 nietig, evenals de artikelen 3 en 6, en artikel 7, lid 2, voor zover deze betrekking hebben op de maatregelen waarnaar wordt verwezen in artikel 1, punten a) en c) van dat besluit (maatregelen 1 en 3). Meer in het bijzonder bevestigde het Gerecht enerzijds de bevinding uit het besluit van 2018 dat maatregel 2 onverenigbare staatssteun vormde. Anderzijds verklaarde het Gerecht het besluit van 2018 nietig wat betreft de maatregelen 1 en 3, en wel om de volgende redenen: i) met betrekking tot maatregel 1 oordeelde het Gerecht dat de Commissie het economische voordeel dat voortkwam uit het niet-opeisen en de verdere ophoping van de schulden niet had aangetoond; ii) met betrekking tot maatregel 3 oordeelde het Gerecht dat de Commissie niet rechtens genoegzaam had aangetoond dat de kwijtschelding van schulden staatsmiddelen vormde of toerekenbaar was aan de staat. Er is geen beroep ingesteld tegen dit arrest en derhalve is het definitief geworden.
(10) Dit besluit heeft uitsluitend betrekking op de maatregelen in artikel 1, punten a) en c) van het besluit van 2018 (in het besluit maatregelen 1 en 3 genoemd). Gezien het feit dat het Gerecht het besluit van 2018 heeft bevestigd wat betreft maatregel 2, waarnaar wordt verwezen in artikel 1, punt b), zet de Commissie de terugvordering van steun die overeenstemt met maatregel 2 voort in een afzonderlijke procedure die doorgaat onder zaaknummer SA.36086 (CR/2019).
(11) Oltchim was een van de grootste petrochemische ondernemingen in Roemenië en Zuidoost-Europa. De Roemeense staat had een meerderheidsbelang van 54,8 % in de onderneming.
(12) Oltchim produceerde voornamelijk vloeibaar natriumhydroxide, propyleenoxide-polyolen, weekmakers en oxoalcoholen. Oltchim was de grootste producent van vloeibaar natriumhydroxide op de Europese markt (EU-marktaandeel van 41 % in 2015), de enige producent van natriumhydroxidekorrels in Midden-Europa en de enige producent van polyvinylchloride en polyethers in Roemenië en de derde in Europa. Ruim 74 % van de productie van Oltchim werd zowel binnen als buiten Europa uitgevoerd.
(13) Oltchim was de voornaamste industriële werkgever in Vâlcea (een Roemeense regio die steun ontvangt overeenkomstig artikel 107, lid 3, punt a), VWEU).
(14) Zoals reeds vermeld, heeft de Commissie bij het besluit van 2018 de formele onderzoeksprocedure afgesloten, die was ingeleid bij het besluit van 2016, en geconcludeerd dat de maatregelen 1, 2 en 3 ten gunste van Oltchim onrechtmatige en onverenigbare staatssteun vormden die moest worden teruggevorderd door de Roemeense autoriteiten.
(15) Bij een rechterlijke beslissing van 8 mei 2019 is er een faillissementsprocedure ingeleid met betrekking tot Oltchim.
(16) Het aangewezen consortium van liquidateurs, dat is samengesteld door RomInsolv SPRL & BDO Business Restructuring SPRL en op 8 mei 2019 is aangesteld, is bij een rechterlijke uitspraak van 26 oktober 2020 bevestigd door de vergadering van schuldeisers.
(17) Als gevolg van de inleiding van de faillissementsprocedure en gezien het feit dat de commerciële activiteit van Oltchim is gestopt (omdat alle operationele activa van Oltchim al zijn verkocht, zie overweging 31), waarbij het verkopen van de resterende activa van Oltchim (d.w.z. de niet-operationele activa) zowel in juridisch als in feitelijk opzicht de belangrijkste taak van de liquidateurs is, heeft Oltchim de markt al verlaten.
(18) De staatssteunvorderingen (met inbegrip van de terugvorderingsrente) zijn op 17 november 2020 volledig ingeschreven in het register van schuldvorderingen van Oltchim, wat de voorlopige uitvoering van het besluit van 2018 door Roemenië met zich mee heeft gebracht.
(19) Volgens de laatste update die Roemenië op 18 november 2021 heeft ingediend bij de Commissie, loopt het verkoopproces en duurt dit tot de activa van Oltchim volledig zijn geliquideerd.
(20) Het verkoopproces is gebaseerd op de beginselen van transparantie en mededinging en de verkoop gebeurt via de openbare veiling van activabundels of afzonderlijke activa, in overeenstemming met artikel 116 e.v. van wet nr. 85/2006.
(21) Zoals de Roemeense autoriteiten in hun brief van 18 november 2021 hebben aangegeven, is het hun intentie om het proces voort te zetten tot de volledige liquidatie van de activa van Oltchim.
(22) De faillissementsprocedure wordt afgesloten na de voltooiing van het verkoopproces van de resterende activa en heeft tot gevolg dat Oltchim wordt geschrapt uit het handelsregister.
(23) Het Gerecht heeft het besluit van 2018 bij het bovengenoemde arrest van 15 december 2021 nietig verklaard wat betreft de maatregelen 1 en 3, omdat het oordeelde dat de Commissie niet had aangetoond dat de maatregelen 1 en 3 voldeden aan alle voorwaarden van artikel 107, lid 1, VWEU om een maatregel aan te merken als staatssteun. Bijgevolg is de formele onderzoeksprocedure die is ingeleid bij het besluit van 2016, nog niet afgesloten met betrekking tot de maatregelen 1 en 3. Derhalve moet de Commissie in dit besluit een standpunt innemen over de maatregelen 1 en 3 en zo de formele onderzoeksprocedure over die twee maatregelen afsluiten.
(24) De Commissie herinnert eraan dat het systeem van preventief toezicht op voorgenomen nieuwe steunmaatregelen door de Commissie, zoals vastgesteld in artikel 108, lid 3, VWEU, is ontworpen om te voorkomen dat er steun wordt verleend die onverenigbaar is met de interne markt7. Wat de terugvordering van onverenigbare steun betreft, heeft het Hof consequent geoordeeld dat de bevoegdheid van de Commissie om lidstaten te gelasten tot terugvordering van steun die zij onverenigbaar met de interne markt heeft verklaard, tot doel heeft de verstoring van de mededinging als gevolg van het concurrentievoordeel dat de begunstigde van die steun heeft genoten, ongedaan te maken door aldus de toestand van vóór de steunverlening te herstellen8. Indien een onderneming de steun niet kan terugbetalen, moet de lidstaat proberen de vennootschap te laten liquideren9, d.w.z. de activiteiten ervan stop te zetten en de activa ervan te verkopen tegen marktvoorwaarden.
(25) Het systeem van toezicht op staatssteun is met andere woorden hoofdzakelijk bedoeld om de toekenning van onverenigbare staatssteun te voorkomen. Indien de concurrentie op de interne markt wordt verstoord door de uitkering van onrechtmatige en onverenigbare staatssteun, moet derhalve worden verzekerd dat de toestand van vóór de verstoring van de concurrentie wordt hersteld, indien nodig door liquidatie van de begunstigde.
(26) De Commissie merkt op dat de maatregelen 1, 2 en 3 zoals beschreven in overweging 8 betrekking hebben op Oltchim, dat nu in staat van faillissement verkeert en zijn economische activiteit volledig heeft beëindigd, zonder enige economische continuïteit tot ten minste de datum van het besluit van 201810.
(27) Het Roemeense recht11 schrijft voor dat zodra een onderneming in staat van faillissement verkeert, haar activa worden verkocht en de opbrengsten van de verkoop aan haar schuldeisers worden overgedragen, volgens de rangorde van hun vorderingen in het register van schuldvorderingen. Tegen die achtergrond moet de Commissie eerst vaststellen of de voortzetting van het onderzoek naar Oltchim nog relevant is. Indien dat niet het geval is, moet zij vaststellen of er mogelijk economische continuïteit bestaat tussen Oltchim en andere ondernemingen, op basis van de rechtspraak van het Hof van Justitie.
(28) De Commissie merkt ten eerste op dat de Roemeense autoriteiten op 26 oktober 2020 de aangewezen liquidateur voor Oltchim hebben bevestigd. Krachtens het Roemeense recht werd de onderneming toegelaten tot een faillissementsprocedure, zoals overeengekomen met de schuldeisers, voor de verkoop van de activa van de onderneming en de beëindiging van haar bedrijfsactiviteiten, waarbij de activiteiten volledig worden stopgezet. Deze procedure staat onder toezicht van een rechter. De Commissie is derhalve van oordeel dat de gekozen procedure reeds inhoudt dat Oltchim na afloop ervan zou ophouden te bestaan.
(29) De Commissie merkt op dat Oltchim sinds het begin van de faillissementsprocedure al zijn economische activiteiten heeft stopgezet (zie overweging 17).
(30) Bovendien heeft Roemenië met betrekking tot maatregel 2 het besluit van 2018 op de juiste wijze voorlopig uitgevoerd, door de staatssteunvordering en de overeenkomstige terugvorderingsrente naar behoren in te schrijven in het register van schuldvorderingen van de onderneming.
(31) Op basis van het bovenstaande merkt de Commissie op dat Oltchim sinds 8 mei 2019 geen enkele economische activiteit heeft uitgeoefend, dat al zijn operationele activa, die de meerderheid van alle activa vormden (circa 60 % van de waarde), al waren verkocht voor de aanvang van de faillissementsprocedure, dat de rest van de activa (niet-operationele activa) te koop is aangeboden, dat het personeel is ontslagen en dat het uiteindelijk uit het handelsregister zal worden geschrapt zodra de faillissementsprocedure is afgerond. Elke mogelijke verstoring van de mededinging of beïnvloeding van het handelsverkeer door de in overweging 8 genoemde maatregelen 1 en 3 is beëindigd toen Oltchim zijn activiteiten heeft stopgezet.
(32) Tegen die achtergrond merkt de Commissie op dat beide voornoemde doelstellingen van het staatssteuntoezicht en van de terugvordering, namelijk de toekenning van onverenigbare staatssteun te voorkomen en ervoor te zorgen dat de toestand van vóór de verstoring van de concurrentie door de staatssteun die onverenigbaar is met de interne markt wordt hersteld, reeds zijn verwezenlijkt. Oltchim is niet langer actief als marktdeelnemer en is al in staat van faillissement, en vanwege het gebrek aan middelen kunnen staatssteunvorderingen slechts gedeeltelijk worden voldaan na de verkoop van de resterende activa van Oltchim. De voortzetting van het onderzoek in verband met de maatregelen 1 en 3 ten gunste van Oltchim is derhalve niet relevant.
(33) Om te bepalen of er sprake is van economische continuïteit tussen Oltchim en zijn opvolgers, kan volgens de jurisprudentie rekening worden gehouden met de volgende elementen: het voorwerp van de overdracht (activa en passiva, continuïteit inzake werknemers, gebundelde activa), de verkoopprijs, de identiteit van de eigenaren van de overnemende en de oorspronkelijke onderneming, het tijdstip van de overname (na het begin van het onderzoek, de inleiding van de procedure of het definitieve besluit) en ten slotte de economische logica van de transactie12.
(34) In het besluit van 2018 (overweging 316 e.v.) heeft de Commissie alle vijf de criteria geanalyseerd en in overwegingen 350 en 351 geconcludeerd dat er geen economische continuïteit was tussen Oltchim en Chimcomplex of DSG, d.w.z. de twee kopers van de meerderheid van de activabundels van Oltchim ten tijde van het besluit van 2018. Deze bevinding was gebaseerd op de omstandigheden dat de activa verkocht moesten worden tegen marktprijzen, de ondernemingen geen economische of vennootschappelijke band met Oltchim hadden en alle nieuwe eigenaren de activa onder andere omstandigheden en volgens andere bedrijfsmodellen dan Oltchim moesten gebruiken.
(35) Evenzo achtte de Commissie het zeer onwaarschijnlijk dat er economische continuïteit zou zijn tussen Oltchim en de potentiële koper(s) van de resterende activa die in een nieuwe inschrijvingsprocedure te koop zouden worden aangeboden, zoals beschreven in de opmerkingen van Roemenië van 20 april 2018, daar deze activa en niet-operationeel waren, en de door de potentiële koper(s) te verrichten activiteiten zouden duidelijk niet de bedrijfsactiviteiten van Oltchim omvatten en de met deze activa te verrichten activiteiten zouden hoogstwaarschijnlijk een andere reikwijdte hebben dan die van Oltchim.
(36) Sinds de vaststelling van het besluit van 2018 heeft de Commissie geen informatie ontvangen die ervoor zou zorgen dat zij haar standpunt over economische discontinuïteit zou wijzigen. De laatste ontvangen informatie was de inschrijving van de staatssteunvorderingen in het register van schuldvorderingen in november 2020 en de meest recente update over het faillissement dat Roemenië bij brief van 18 november 2021 heeft verzonden. De Commissie zal het faillissement van Oltchim nog volgen om te waarborgen dat de vordering in verband met maatregel 2 naar behoren wordt uitgevoerd en dat de onderneming definitief wordt geliquideerd.
(37) In deze context, gelet op de onvermijdelijke liquidatie van Oltchim zonder aanwijzingen van economische continuïteit, is de formele onderzoeksprocedure naar de nog hangende maatregelen (maatregelen 1 en 3) ten gunste van Oltchim die op grond van artikel 108, lid 2, eerste alinea, VWEU is ingeleid, overbodig geworden.
HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:
Artikel 1
Artikel 2
-
PB C 284 van 5.8.2016, blz. 7.
(terug) -
PB L 148 van 1.6.2013, blz. 33.
(terug) -
PB C 284 van 5.8.2016, blz. 7.
(terug) -
Er waren zeven verslagen aan het directoraat-generaal Concurrentie van de Commissie over de verkoop van activa van Oltchim. Elk verslag had betrekking op een andere periode van het verkoopproces, en wel als volgt: het eerste verslag (juli 2016-23 januari 2017), het tweede verslag (23 januari-30 maart 2017), het derde verslag (30 maart-21 juli 2017), het vierde verslag (21 juli-15 september 2017), het vijfde verslag (16 september-17 november 2017), het zesde verslag (17 november 2017-18 januari 2018) en het zevende verslag (18 januari 2018-16 juli 2018).
(terug) -
PB L 181 van 5.7.2019, blz. 13.
(terug) -
Arrest van het Gerecht van 15 december 2021, Oltchim SA tegen Europese Commissie, T-565/19, ECLI:EU:T:2021:904.
(terug) -
Arrest van het Hof van Justitie van 3 maart 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, punt 19.
(terug) -
Arrest van het Hof van Justitie van 11 december 2012, Commissie/Spanje (“Magefesa II”), C-610/10, ECLI:EU:C:2012:781, punt 105.
(terug) -
Arrest van het Hof van Justitie van 17 januari 2018, Commissie/Griekenland (“United Textiles”), C-363/16, ECLI:EU:C:2018:12, punt 36.
(terug) -
Overwegingen 316-351 van het besluit van 2018.
(terug) -
Faillissementswet nr. 85/2006.
(terug) -
Arrest van het Gerecht van 24 september 2019, Fortischem a.s. tegen Commissie, T-121/15, ECLI:EU:T:2019:684, punt 208.
(terug)